Trang phục và ứng xử khi đi chùa: mặc gì, nói gì, chụp ảnh thế nào cho phải phép
Trả lời ngắn: đi chùa nên mặc quần áo kín đáo, màu nhã, che vai và đầu gối; bỏ giày dép trước khi vào chánh điện nếu chùa yêu cầu; đi nhẹ, nói khẽ, không chỉ trỏ vào tượng; chụp ảnh ở sân chùa thì được, trong chánh điện nên hỏi trước. Nhớ rằng chùa vừa là nơi thờ Phật vừa là nơi các vị tu hành sinh sống.
Chùa ở Việt Nam là nơi rất gần gũi: người ta đến lễ Phật, đến nghe giảng, đến dạo cảnh, đến xin chút yên tĩnh. Chính vì gần gũi mà đôi khi người đi chùa quên rằng đây là không gian có quy tắc riêng.
Không có bộ luật chung cho mọi chùa; mỗi nơi có nội quy riêng, thường dán ở cổng hoặc trước chánh điện. Những gợi ý dưới đây là nếp chung được nhiều chùa áp dụng.
Mặc gì khi đi chùa
Nên chọn quần áo kín đáo, che vai và qua đầu gối, không quá bó hay mỏng. Màu nhã như trắng, nâu, xanh nhạt, xám dễ phù hợp không khí trang nghiêm. Áo dài, áo tràng của Phật tử đều phù hợp, nhưng quần áo thường ngày gọn gàng cũng hoàn toàn được.
Nhiều chùa lớn có chuẩn bị sẵn khăn choàng hoặc áo khoác cho khách mặc không phù hợp. Nếu được nhắc, cứ nhẹ nhàng làm theo.
Giày dép và tư trang
Một số chùa yêu cầu bỏ giày dép trước khi bước vào chánh điện; hãy để gọn sang một bên, không chắn lối đi. Đi đôi dép dễ tháo sẽ tiện hơn. Mũ nón nên bỏ ra khi vào trong điện thờ.
Tư trang quý giá nên mang theo gọn trong túi, nhất là dịp đông người, để tránh mất cắp.
Đi đứng trong khuôn viên chùa
Đi nhẹ nhàng, không chạy nhảy, không leo trèo lên tượng, bệ thờ, lan can. Khi đi ngang trước chánh điện, nhiều người có thói quen dừng lại chắp tay vái một vái. Vào chánh điện thường đi cửa bên, nhường cửa chính giữa.
Theo nếp phổ biến, không nên ngồi quay lưng về phía tượng Phật, không duỗi chân hướng về phía bàn thờ.
Nói năng ở chùa
Nói khẽ, tắt chuông điện thoại hoặc để chế độ rung. Tránh nói chuyện to, cười đùa ồn ào trong chánh điện, nơi có người đang lễ hoặc tụng kinh. Nếu cần nghe điện thoại, ra hẳn ngoài sân.
Khi xưng hô với các vị tu hành, có thể gọi là "thầy", "sư cô", "thượng tọa" tùy theo vị, chắp tay chào khi gặp.
Chụp ảnh thế nào cho phải
Chụp ảnh cảnh quan, sân chùa, kiến trúc thường được cho phép. Trong chánh điện, nhiều chùa không cho chụp ảnh hoặc chỉ cho chụp không dùng đèn flash; nên đọc biển báo hoặc hỏi người trông coi.
Không tạo dáng phản cảm trước tượng Phật, không ngồi lên bệ tượng để chụp, không chụp cận các vị tu hành khi chưa xin phép. Livestream trong lúc nghi lễ đang diễn ra cũng nên tránh.
Khi gặp nghi lễ đang diễn ra
Nếu vào chùa đúng lúc đang tụng kinh, làm lễ, hãy đứng hoặc ngồi yên lặng ở phía sau, không đi lại cắt ngang. Có thể chắp tay theo dõi, hoặc lặng lẽ ra ngoài nếu không định tham gia.
Đây cũng là dịp tốt để nghe kinh, dù chưa hiểu hết. Nhiều người thấy lòng lắng lại khi nghe tiếng mõ, tiếng chuông đều đặn.
Đi cùng trẻ nhỏ
Trẻ con đi chùa là dịp tốt để học về sự tôn trọng. Trước khi đi, kể cho con nghe chùa là nơi thế nào, cần đi nhẹ nói khẽ ra sao. Khi đến, cho con được hỏi han, ngắm cảnh, nhưng giữ con không chạy vào khu thờ tự hay nghịch nến, hương.
Sân chùa thường có hồ nước, bậc thang cao, lư hương nóng; người lớn cần để mắt đến trẻ mọi lúc.
Ăn uống trong chùa
Không mang đồ ăn mặn vào khuôn viên chùa để ăn uống. Nếu chùa có bữa cơm chay mời khách, có thể dùng và nhớ cảm ơn, phụ dọn dẹp nếu được. Rác mang vào thì mang ra, hoặc bỏ đúng nơi quy định.
Hút thuốc và đồ uống có cồn
Không hút thuốc trong khuôn viên chùa, càng không uống rượu bia. Đây là quy định của hầu hết các chùa, cũng là phép lịch sự tối thiểu với nơi tu hành.
Không tự ý lấy đồ trong chùa
Hoa, quả, đồ lễ trên bàn thờ, cây cảnh, đá sỏi trong sân đều là của nhà chùa. Có người nghĩ lấy một chiếc lá, hòn đá về lấy may; điều đó không phù hợp. Nếu muốn có lộc, nhà chùa thường phát lộc sau lễ, hãy nhận khi được trao.
Đi chùa không cầu xin gì cũng được
Không ai bắt buộc đi chùa phải thắp hương hay đặt lễ. Có người chỉ đến ngồi yên một lúc, đi dạo quanh vườn, nghe tiếng chuông. Cách đi chùa như vậy cũng là một cách nuôi dưỡng tâm.
Nhiều chùa có thư viện nhỏ hoặc phòng đọc, có thể xin phép đọc kinh sách tại chỗ.
Khác biệt giữa các truyền thống
Chùa Bắc tông, Nam tông, Khất sĩ có những khác biệt trong kiến trúc, cách thờ và nghi lễ. Chùa Nam tông thường không có ban thờ Mẫu, không đốt vàng mã. Khi đến một ngôi chùa mới, quan sát người địa phương và hỏi người trông coi là cách tốt nhất để không làm sai.
Gặp và chào hỏi các vị tu hành
Khi gặp thầy, sư cô trong sân chùa, chắp tay và cúi đầu chào là đủ lễ. Không cần bắt tay; với các vị nữ tu, người nam càng nên giữ khoảng cách lịch sự. Nếu muốn hỏi chuyện, nên chờ lúc các vị rảnh, không chặn đường khi các vị đang đi làm việc, đi lễ.
Muốn xin gặp thầy trụ trì để hỏi việc riêng, như cầu siêu, quy y, gửi tro cốt, nên hỏi văn phòng chùa hoặc người trông coi để được hẹn giờ phù hợp, tránh đến vào giờ công phu, giờ ngọ trai.
Ở lại chùa, dự khóa tu
Nhiều chùa tổ chức khóa tu một ngày hoặc vài ngày cho người tại gia. Khi tham gia, cần tuân thủ thời khóa: giờ dậy, giờ tụng kinh, giờ ăn, giờ chỉ tịnh. Mang theo quần áo gọn, đồ dùng cá nhân tối giản, hạn chế dùng điện thoại.
Đây là dịp sống chậm, nhưng không phải ai cũng hợp ngay. Người có bệnh mạn tính nên báo với ban tổ chức và mang đủ thuốc; người lớn tuổi cân nhắc sức khỏe trước những thời khóa dậy sớm, ngồi lâu.
Đi chùa vào ngày rằm, mùng một
Ngày rằm, mùng một và các ngày vía lớn, chùa thường đông. Nếu muốn yên tĩnh, có thể đi vào ngày thường hoặc sáng sớm. Nếu đi đúng ngày đông, chuẩn bị tâm lý chờ đợi, xếp hàng, nhường chỗ cho người già, trẻ nhỏ và giữ đồ cẩn thận.
Chuẩn bị trước khi đi
- Xem giờ mở cửa của chùa, nhất là chùa trên núi.
- Mang nước uống, mũ nón, giày dễ đi cho đoạn đường dài.
- Đọc trước nội quy nếu chùa có đăng trên mạng.
- Chuẩn bị tiền lẻ nếu muốn góp công đức, và để vào hòm công đức chứ không đặt lên tượng.
Chuẩn bị chu đáo giúp chuyến đi thong thả, không vội vàng trong khuôn viên chùa.
Nhiều người thích mang về một món nhỏ làm kỷ niệm như chuỗi hạt hay tượng Phật nhỏ để đặt trên bàn làm việc; nếu muốn tìm mua ở nơi có địa chỉ rõ ràng thay vì mua vội ở cổng chùa, có thể xem các mẫu tượng Phật trên Thế Giới Phong Thủy.