Công đức ở chùa, đền: đặt tiền đúng chỗ, góp cho minh bạch và bỏ thói nhét tiền vào tay tượng
Trả lời ngắn: công đức là góp tiền của, công sức cho nơi thờ tự và việc thiện với lòng thành, không phải đổi tiền lấy phước. Tiền công đức nên bỏ vào hòm công đức, ghi sổ tại văn phòng chùa, đền hoặc chuyển khoản vào tài khoản chính thức; không nhét vào tay tượng, không rải trên ban thờ, không đưa cho người lạ.
Đi lễ ở nhiều nơi, dễ thấy những tờ tiền lẻ được nhét vào tay tượng, cài lên mâm bồng, dắt vào khe hoành phi. Người làm vậy mong được may mắn, nhưng hành động ấy làm nơi thờ tự lộn xộn và đôi khi tạo cơ hội cho kẻ xấu.
Hiểu đúng công đức giúp mình góp đúng chỗ, đúng cách, và giữ được tinh thần trong sáng của việc cúng dường.
Công đức nghĩa là gì
Trong Phật giáo, công đức là kết quả tốt đẹp của việc làm thiện. Trong đời sống, "góp công đức" thường dùng để chỉ việc đóng góp tiền của cho chùa, đền, cho các việc chung như xây dựng, tu sửa, từ thiện.
Điểm cốt lõi là tâm khi góp: góp vì muốn giữ gìn nơi thờ tự, muốn giúp người, chứ không phải đặt cọc để đổi lấy điều ước.
Vì sao không nên nhét tiền vào tay tượng
Tượng Phật, tượng thần là đối tượng tôn kính; nhét tiền vào tay tượng là làm mất vẻ trang nghiêm, có khi làm hỏng lớp sơn thếp. Tiền rải rác dễ rơi, dễ bị lấy mất, nhà chùa, ban quản lý khó kiểm đếm.
Nhiều chùa, đền đã treo biển nhắc nhở không đặt tiền lên tượng và ban thờ. Làm theo là cách tôn trọng nơi mình đến lễ.
Hòm công đức: cách góp đơn giản nhất
Hầu hết chùa, đền đều có hòm công đức đặt ở vị trí dễ thấy. Bỏ tiền vào hòm là cách góp nhanh, kín đáo. Hòm công đức ở nơi có quản lý thường được niêm phong, kiểm đếm định kỳ có người chứng kiến.
Ghi sổ công đức
Nếu muốn góp số tiền lớn hơn hoặc muốn ghi tên, có thể đến văn phòng chùa hay ban quản lý di tích để ghi sổ công đức, nhận phiếu thu. Nhiều nơi khắc tên người góp lên bia công đức khi tu sửa công trình. Ghi sổ giúp việc quản lý tiền minh bạch và người góp yên tâm.
Chuyển khoản công đức
Nhiều chùa, đền hiện có tài khoản ngân hàng hoặc mã QR công đức. Trước khi chuyển, hãy kiểm tra mã ấy có phải của nơi thờ tự không: dán chính thức tại văn phòng, có tên đơn vị rõ ràng. Đã từng có chuyện kẻ gian dán đè mã QR giả lên hòm công đức để chiếm tiền.
Nếu nghi ngờ, hỏi trực tiếp người trông coi hoặc chỉ góp tiền mặt vào hòm.
Cảnh giác người xin lạ
Ở cổng chùa, đền đông người có thể gặp người tự xưng đi quyên góp xây chùa, xin tiền làm sớ, bán vé "lên đồng giải hạn". Chùa, đền chân chính không cử người đi quyên góp kiểu chặn đường, ép buộc.
Không đưa tiền cho người lạ, không cung cấp thông tin cá nhân. Nếu bị ép buộc hay lừa đảo, báo bảo vệ di tích hoặc công an.
Đổi tiền lẻ đầu năm: có cần không
Tục đổi tiền lẻ đi lễ đầu năm khiến xuất hiện dịch vụ đổi tiền thu phí cao ở cổng chùa, đền. Không cần thiết phải đổi thật nhiều tiền lẻ; một vài tờ để góp vào hòm là đủ, hoặc góp một lần số tiền mình muốn.
Góp bao nhiêu là đủ
Không có mức tối thiểu. Công đức tùy tâm và tùy khả năng. Góp quá sức mình rồi phải vay mượn, hay gây căng thẳng trong gia đình, không đúng tinh thần cúng dường. Một số tiền nhỏ góp đều đặn với lòng vui vẻ còn quý hơn một khoản lớn góp vì sợ hãi.
Công đức bằng công sức
Không có tiền vẫn góp công đức được: phụ dọn dẹp chùa, giúp bếp chay ngày lễ, hướng dẫn khách, chăm cây cảnh. Nhiều chùa có nhóm tình nguyện viên, chào đón người đến giúp. Đó là cách góp ý nghĩa, nhất là với người trẻ.
Công đức qua việc thiện ngoài chùa
Nhiều vị thầy khuyến khích Phật tử làm thiện ngay trong cộng đồng: giúp người nghèo, góp quỹ học bổng, hiến máu, ủng hộ vùng thiên tai. Những việc ấy cùng tinh thần với công đức ở chùa, và đôi khi thiết thực hơn.
Câu chuyện công đức của vua Lương Võ Đế
Có một câu chuyện được kể nhiều trong Thiền tông: vua Lương Võ Đế xây nhiều chùa, độ nhiều tăng, rồi hỏi Bồ Đề Đạt Ma mình được công đức gì, và nhận câu trả lời "không có công đức". Câu chuyện thường được dùng để nhắc rằng làm thiện mà mong được đền đáp thì chưa phải công đức thật. Đây là giai thoại lưu truyền, các nguồn ghi chép có chỗ khác nhau, nhưng bài học thì rất rõ.
Dạy trẻ về công đức
Khi cho trẻ tự bỏ tiền vào hòm công đức, có thể giải thích tiền ấy dùng để giữ gìn ngôi chùa, giúp người khó khăn. Như vậy trẻ hiểu góp là để giúp, không phải để "mua may mắn". Cũng có thể cho trẻ tự để dành một phần tiền tiêu vặt để góp, nuôi thói quen chia sẻ.
Công đức xây chùa: hỏi gì trước khi góp lớn
Khi được mời góp khoản lớn để xây dựng, tu sửa, nên hỏi rõ: công trình nào, đã được cơ quan quản lý cho phép chưa, ai quản lý tiền, có công khai thu chi không. Với di tích, việc tu sửa phải theo quy định bảo tồn; góp vào một dự án làm sai quy định có khi lại làm hỏng di tích.
Hỏi rõ không phải là thiếu lòng tin, mà là cách để khoản góp của mình thật sự có ích.
Tiền giọt dầu và tiền cúng dường thầy
Ở một số nơi có nếp góp tiền "giọt dầu" để thắp đèn trong chùa, hoặc cúng dường riêng cho thầy khi được giúp làm lễ. Đây là cách bày tỏ lòng biết ơn, không có mức cố định. Nếu có ai đưa ra bảng giá cứng cho các nghi lễ kèm lời đe dọa, đó là dấu hiệu đáng ngờ.
Ghi chép công đức trong gia đình
Một số gia đình có sổ ghi các khoản công đức, từ thiện trong năm. Ghi lại giúp chi tiêu có kế hoạch, tránh góp vượt khả năng, và cũng để nhìn lại những việc tốt cả nhà đã cùng làm, như một niềm vui cuối năm.
Phóng sinh và công đức
Phóng sinh là một hình thức làm phước phổ biến, nhưng phóng sinh sai cách như thả cá chép vào nước bẩn, thả chim yếu, mua chim bị bẫy về thả, có thể gây chết động vật và tiếp tay cho việc săn bắt. Nếu muốn phóng sinh, hỏi thầy ở chùa và chọn loài, nơi thả phù hợp, hoặc thay bằng ủng hộ các chương trình bảo vệ động vật.
Minh bạch là trách nhiệm hai chiều
Người góp công đức có quyền mong tiền được dùng đúng mục đích; nơi thờ tự có trách nhiệm quản lý minh bạch. Nhiều chùa công khai số tiền công đức và các khoản chi tu sửa. Người góp có thể hỏi một cách tôn trọng khi muốn biết thêm.
Nếu muốn giữ một vật nhỏ ở nhà nhắc mình về thói quen chia sẻ, như một con thiềm thừ hay đồng xu đặt cạnh hộp tiết kiệm của con, có thể xem các mẫu thiềm thừ trên Thế Giới Phong Thủy; điều quý vẫn là thói quen để dành để giúp người.