Thắp hương ở chùa và đền: thắp mấy nén, cắm ở đâu, giữ an toàn và bớt khói thế nào
Trả lời ngắn: theo nếp phổ biến, người đi lễ thường thắp một nén hoặc ba nén, cắm ngay ngắn vào lư hương lớn ngoài sân hoặc nơi nhà chùa quy định. Nhiều chùa hiện khuyến khích thắp ít hương, chỉ thắp ở lư hương ngoài trời để giữ không khí trong lành và tránh cháy. Điều cốt lõi là lòng thành, không phải số nén.
Thắp hương là cử chỉ quen thuộc nhất khi đi lễ. Nhưng mỗi người một kiểu: có người thắp cả bó, có người cắm khắp các ban, có người châm hương bằng nến trên bàn thờ. Những thói quen ấy đôi khi gây khói mù mịt, nguy cơ cháy và làm bẩn nơi thờ tự.
Bài này tổng hợp những nếp phổ biến, nhưng quy định cụ thể của từng chùa, từng đền vẫn là điều cần làm theo trước tiên.
Nén hương mang ý nghĩa gì
Trong quan niệm dân gian, nén hương là cầu nối của lòng thành, mùi thơm và làn khói tượng trưng cho tâm ý dâng lên. Trong Phật giáo, hương còn tượng trưng cho giới hạnh, như câu kinh nói hương của người giữ giới bay ngược gió.
Vì vậy, cái quý của nén hương nằm ở tâm người thắp, không ở số lượng hay giá tiền của bó hương.
Thắp mấy nén
Nếp phổ biến là thắp một nén hoặc ba nén. Có cách giải thích ba nén tượng trưng Phật, Pháp, Tăng hoặc giới, định, tuệ; một nén tượng trưng cho nhất tâm. Các sách và các vùng có cách giải thích khác nhau, không có con số nào bắt buộc.
Thắp cả bó hương to không làm lễ "nặng" hơn, ngược lại gây khói nhiều, dễ cháy và làm phiền người xung quanh.
Cắm hương ở đâu
Ở nhiều chùa, người đi lễ chỉ thắp hương ở lư hương lớn ngoài sân hoặc trước tiền đường, không thắp trong chánh điện. Một số chùa có bát hương riêng ở từng ban nhưng có người trông coi, thu dọn thường xuyên. Hãy quan sát biển hướng dẫn và cách người khác làm.
Không cắm hương vào bình hoa, vào kẽ tượng, vào đĩa quả. Những chỗ ấy không phải để cắm hương và dễ gây cháy.
Thắp hương an toàn
Châm hương ở nơi nhà chùa bố trí, thường là ngọn đèn dầu hoặc bếp châm riêng, không châm từ nến trên bàn thờ, tránh làm đổ nến. Khi hương đã bén, phẩy nhẹ cho tắt lửa, không thổi bằng miệng theo nếp phổ biến.
Giữ hương xa tóc, tay áo, khăn quàng. Đi với trẻ nhỏ thì người lớn tự thắp, không đưa hương đang cháy cho trẻ cầm, vì tàn hương nóng có thể gây bỏng.
Cắm ngay ngắn và không cắm chồng
Cắm hương thẳng, sâu vừa đủ để không đổ. Không cắm đè lên những nén đang cháy hay chồng lên tàn hương cũ, dễ làm lửa bén lan. Khi lư hương đã đầy, có thể chờ người trông coi dọn hoặc hỏi chỗ khác.
Vì sao nhiều chùa khuyến khích thắp ít hương
Khói hương đậm đặc trong không gian kín không tốt cho đường hô hấp của người đi lễ, người tu hành, và làm đen tượng, hoành phi, câu đối. Nguy cơ cháy cũng là mối lo thật sự ở những công trình gỗ cổ.
Vì vậy nhiều chùa treo biển "mỗi người một nén", "chỉ thắp hương ngoài sân". Làm theo những hướng dẫn ấy là tôn trọng nơi thờ tự, không phải là bớt lòng thành.
Người có bệnh hô hấp, phụ nữ mang thai
Người hen suyễn, bệnh phổi, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ nên tránh đứng lâu trong không gian nhiều khói hương. Có thể vái lạy mà không thắp hương, hoặc nhờ người nhà thắp giúp ở ngoài sân. Lòng thành không đòi hỏi phải hít khói.
Thắp hương ở đền khác ở chùa thế nào
Ở đền thờ danh nhân, thần linh, thường có nhiều ban thờ, người đi lễ hay thắp hương ở từng ban theo thứ tự. Nếp phổ biến là bắt đầu từ ban chính, nhưng mỗi đền có cách bố trí khác nhau. Một số đền đông khách cũng quy định thắp hương tập trung ở lư hương ngoài sân.
Khi không rõ, hỏi thủ từ, người trông coi đền là cách chắc chắn nhất.
Hương nên dùng loại nào
Nhiều chùa khuyên dùng hương sạch, ít khói, không tẩm hóa chất tạo mùi gắt. Nhang có lõi tre tẩm màu đỏ lòe loẹt, mùi hắc thường là loại kém chất lượng. Nhiều chùa có sẵn hương để khách dùng, góp chút công đức tùy tâm.
Hương mua ở các hàng quán quanh chùa nên chọn nơi có nhãn mác rõ ràng.
Không bắt buộc phải thắp hương
Có những người đi chùa chỉ chắp tay vái lạy, ngồi tĩnh tâm, không thắp hương. Điều đó hoàn toàn được chấp nhận. Lễ Phật cốt ở tâm cung kính, và nhiều vị thầy giảng rằng dâng hương bằng việc giữ giới, làm điều lành còn quý hơn hương đốt.
Sau khi thắp hương
Đứng nghiêm, chắp tay, khấn thầm hoặc chỉ niệm danh hiệu Phật, vái ba vái rồi lui ra để nhường chỗ người khác. Không đứng lâu trước lư hương khi đông người. Nếu có điều muốn nguyện cầu, có thể ngồi yên ở một góc và khấn thầm.
Khi thấy nguy cơ cháy
Nếu thấy hương đổ, tàn hương bắn vào vật dễ cháy, hoặc lửa bén vào hoa giấy, vải, hãy báo ngay người trông coi chùa, đền. Ở những lễ hội đông người, ghi nhớ lối ra và vị trí bình chữa cháy là thói quen tốt.
Hương vòng, hương nụ và hương trầm
Ngoài hương que, nhiều nơi dùng hương vòng treo cháy lâu, hương nụ hình chóp hoặc trầm đốt trên lư. Hương vòng cháy nhiều giờ nên chỉ dùng ở nơi có người trông và đặt xa vật dễ cháy. Trầm thật có mùi dịu, ít khói gắt; trầm giả, trầm tẩm hóa chất thì khói hắc, nên tránh dùng trong phòng kín.
Ở nhà, nếu ngại khói, có thể dùng đèn thờ, nến hoặc chỉ thắp hương vào những ngày rằm, mùng một, ngày giỗ, đủ để giữ nếp mà không ảnh hưởng sức khỏe.
Hiểu đúng chuyện hương cháy "đẹp", "xấu"
Có quan niệm dân gian đọc điềm qua hình dạng tàn hương, hương cháy nhanh hay chậm, cháy lệch hay đều. Thật ra hương cháy thế nào phụ thuộc nhiều vào gió, độ ẩm, chất lượng hương. Không nên lo lắng hay mất tiền vì ai đó "đọc" tàn hương rồi bảo phải làm lễ giải.
Giữ lòng bình thản khi thắp hương là đúng tinh thần đi lễ hơn mọi phép đoán.
Dạy con thắp hương
Nhiều gia đình muốn con biết thắp hương cho ông bà như một nếp nhà. Có thể bắt đầu bằng việc để con chắp tay vái cùng bố mẹ, rồi khi con đủ lớn, đủ cẩn thận mới cho con tự thắp dưới sự trông chừng. Giải thích cho con vì sao thắp hương, nhớ đến ai, thay vì chỉ dạy động tác.
Thắp hương ở nhà sau khi đi lễ về
Nhiều gia đình đi lễ về thì thắp hương ở bàn thờ nhà như một lời báo với gia tiên. Bàn thờ ở nhà cũng cần an toàn: bát hương đặt chắc, xa rèm cửa, không để hương cháy khi cả nhà đi vắng hoặc đi ngủ.
Nếu ở nhà muốn có một bộ đèn, nến hoặc đồ đồng nhỏ cho bàn thờ để thay việc thắp quá nhiều hương, có thể tham khảo các món đồ đồng trên Thế Giới Phong Thủy; chọn món chắc chân, đặt xa vật dễ cháy.