Đi lễ đền phủ thờ Mẫu: chuẩn bị lễ gì, đặt ở ban nào và ứng xử cho phải phép
Trả lời ngắn: đi lễ đền phủ thờ Mẫu, lễ vật cơ bản gồm hoa tươi, quả sạch, hương, có thể thêm bánh kẹo, trầu cau. Ban Mẫu thường dâng lễ chay; lễ mặn (nếu có) thường đặt ở ban Ngũ Hổ hoặc các ban theo hướng dẫn của thủ nhang. Không bắt buộc viết sớ hay mua nhiều vàng mã. Trang phục kín đáo, giữ trật tự, đặt công đức vào hòm và từ chối những lời mời xem bói, "giải hạn" ở cổng đền.
Đầu năm và các tháng tiệc, đền phủ thờ Mẫu thường rất đông. Người mới đi dễ bị cuốn theo những lời chỉ dẫn vội vàng, mua lễ quá nhiều, hoặc lúng túng không biết đặt lễ ở đâu. Một chút chuẩn bị trước giúp chuyến đi lễ nhẹ nhàng và đúng ý nghĩa.
Nên đi lễ vào dịp nào
Ngoài các ngày rằm, mùng một, người thờ Mẫu thường đi lễ vào đầu năm (cầu bình an, sức khỏe, làm ăn) và cuối năm (tạ ơn). Các ngày tiệc của các vị thánh cũng là dịp quan trọng, ví dụ tháng Ba âm lịch gắn với tiệc Mẫu Liễu Hạnh. Mỗi đền có ngày tiệc riêng theo vị thánh chính được thờ; nên hỏi ban quản lý hoặc thủ nhang để biết.
Nếu đi cùng người già, trẻ nhỏ, hãy tránh các ngày chính hội đông nhất. Ngày thường không có lễ hội, không khí đền phủ tĩnh hơn, dễ quan sát và tìm hiểu.
Chuẩn bị lễ vật: gọn mà đủ ý
| Lễ vật | Gợi ý |
|---|---|
| Hoa tươi | Hoa sen, hoa huệ, hoa cúc, hoa hồng đều được dùng; tránh hoa đã héo, hoa giả |
| Quả | Quả sạch, tươi, không cần quá cầu kỳ về số loại |
| Hương | Một bó nhỏ là đủ; thắp vừa phải, không cần thắp ở mọi ban |
| Trầu cau, bánh kẹo, nước | Phổ biến trong lễ Mẫu; tùy tâm |
| Vàng mã | Không bắt buộc; nhiều di tích khuyến khích hạn chế, nếu dâng thì theo quy định của nơi đó |
Lễ vật có thể mua ở nhà hoặc ở các hàng quanh đền. Nếu mua ở cổng đền, hãy hỏi giá trước, chọn mâm lễ vừa túi tiền; không có chuyện "mâm lễ to mới linh".
Lễ chay và lễ mặn: đặt ở đâu
Theo tập quán ở nhiều đền phủ, ban Phật và ban Tam tòa Thánh Mẫu dâng lễ chay. Lễ mặn (gà, giò, xôi, rượu, trứng) nếu có thường đặt ở ban Ngũ Hổ, ban Quan, hoặc theo hướng dẫn riêng của từng nơi. Một số đền chỉ nhận lễ chay. Cách nhanh nhất là hỏi thủ nhang hoặc người trông coi khi vừa đến.
Với người mới, một mâm lễ chay đơn giản đặt ở ban chính là hoàn toàn đủ. Không cần chuẩn bị lễ cho từng ban.
Có cần viết sớ không
Sớ là bản văn ghi họ tên, địa chỉ, lời cầu nguyện, thường viết bằng chữ Hán hoặc chữ Nôm, được đọc và hóa sau lễ. Một số người viết sớ khi có việc lớn. Tuy vậy, khấn bằng lời của mình, nói rõ họ tên, nơi ở và điều mong cầu, cũng trọn ý. Nếu muốn có sớ, hãy nhờ thủ nhang hoặc người viết sớ có uy tín tại đền; hỏi rõ chi phí trước, và đừng để bị thuyết phục mua thêm những "gói lễ" không cần thiết.
Thứ tự thắp hương và khấn
- Bước vào: đi cửa bên, không đi thẳng cửa giữa nếu đền có quy định; bỏ mũ nón.
- Đặt lễ: đặt lễ ở ban chính trước (thường là ban Tam tòa Thánh Mẫu, hoặc ban Phật nếu điện Mẫu nằm trong chùa).
- Thắp hương: thắp một nén hoặc số lẻ theo thói quen gia đình, cắm gọn vào bát hương, không thắp quá nhiều.
- Khấn: đứng hoặc quỳ chắp tay, khấn ngắn gọn. Có thể dùng bài văn khấn phổ biến hoặc lời của mình.
- Các ban khác: nếu muốn, lễ thêm các ban khác theo hướng dẫn, không bắt buộc.
- Hạ lễ: chờ hương tàn gần hết, xin phép hạ lễ, mang lộc về chia cho gia đình.
Một lời khấn ngắn có thể dùng
Người không quen đọc văn khấn dài có thể khấn đơn giản theo ý sau, rồi nói bằng lời của mình:
Con lạy Tam tòa Thánh Mẫu, chư vị Thánh hiền trong điện. Hôm nay ngày… tháng… năm…, con là… ở… thành tâm đến lễ, dâng lễ mọn. Con xin cầu cho gia đình được bình an, mạnh khỏe, công việc thuận hòa. Con xin hứa sống lương thiện, làm việc tốt. Con xin đa tạ.
Điều quan trọng là thành tâm và ngắn gọn. Lời hứa sống tử tế đi kèm lời cầu xin là cách khấn mà nhiều người lớn tuổi vẫn dạy con cháu: thánh thần chứng giám cho người hiền lương, không phải cho mâm lễ to.
Đi lễ cùng trẻ nhỏ
Nhiều gia đình đưa con đi lễ để trẻ biết về văn hóa tín ngưỡng. Trước khi đi, hãy kể cho trẻ nghe đôi chút về nơi sắp đến: đây là nơi thờ các vị Thánh Mẫu, những người mẹ được dân gian tôn kính. Dặn trẻ đi nhẹ, nói khẽ, không chạm vào đồ thờ. Giữ trẻ tránh xa lư hương lớn và những nơi đốt vàng mã. Sau chuyến đi, có thể hỏi trẻ thấy gì, nhớ gì; đó là cách học về di sản tự nhiên nhất.
Trang phục và cách ứng xử
Đền phủ là nơi thờ tự, nên trang phục cần kín đáo: không mặc váy ngắn, áo hở vai; nhiều người chọn áo dài hoặc trang phục lịch sự. Nói nhỏ, không đùa giỡn trước điện, không leo trèo lên bệ thờ để chụp ảnh. Nếu đền đang có hầu đồng, hãy ngồi ở khu dành cho khách và xin phép trước khi ghi hình.
Công đức và những khoản chi cần tỉnh táo
Công đức là tự nguyện, nên đặt vào hòm công đức hoặc gửi ban quản lý để được ghi sổ. Không nên nhét tiền lên tay tượng, vào khe điện thờ, vì vừa thiếu trang nghiêm, vừa gây khó khăn cho việc quản lý.
Quanh nhiều đền phủ lớn có những người mời "xem căn", "xem hạn", "trình đồng gấp kẻo bệnh". Những lời mời này thường nhắm vào nỗi lo của người đi lễ, đặc biệt người đang có chuyện buồn, bệnh tật. Hãy lịch sự từ chối. Nếu thật sự muốn tìm hiểu về con đường hầu đồng, hãy làm khi tâm trí bình tĩnh, hỏi nhiều nguồn và bàn với gia đình.
An toàn khi đi lễ ngày đông
Ngày hội đông người, hương khói nhiều, dễ xảy ra bỏng, cháy, chen lấn. Giữ khoảng cách với lư hương lớn, chú ý trẻ nhỏ, cẩn thận với túi xách, điện thoại. Người có bệnh hô hấp nên đeo khẩu trang, tránh đứng lâu ở chỗ nhiều khói.
Lễ tạ cuối năm: khép lại một năm cho trọn
Nhiều người đi lễ Mẫu đầu năm để cầu, thì cuối năm quay lại để tạ, tức cảm ơn vì một năm đã qua. Lễ tạ không cần lớn hơn lễ cầu; một mâm lễ chay giản dị, vài lời cảm ơn và tổng kết những gì đã làm được trong năm là đủ. Thói quen này nhắc người ta biết ơn những điều tốt đã đến, thay vì chỉ nhớ đến thần thánh khi có việc cần xin.
Mang lộc về nhà
Lộc mang về thường là hoa quả, bánh kẹo đã dâng. Nhiều gia đình chia cho mọi người trong nhà như một cách chia sẻ phước lành. Ý nghĩa của lộc nằm ở sự chia sẻ, không ở giá trị vật chất.
Nếu muốn mang về một món nhỏ để nhắc nhở tâm an như chuỗi hạt, tượng nhỏ, có thể tham khảo tại Thế Giới Phong Thủy, chọn món vừa túi tiền, không vì lời hứa "rước về là đổi vận".