Tổ nghề y cổ truyền: Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông và lòng biết ơn của người làm thuốc
Trả lời ngắn: Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông là hai danh y được người làm nghề y cổ truyền Việt Nam tôn kính như bậc tổ. Tuệ Tĩnh gắn với tư tưởng "Nam dược trị Nam nhân", dùng thuốc nam chữa bệnh cho người Việt. Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác để lại bộ sách y học đồ sộ và lời dạy về y đức. Tôn kính các vị là để giữ y đức, không phải để thay thế khám chữa bệnh đúng cách.
Trong nhiều phòng chẩn trị y học cổ truyền, nhà thuốc nam lâu đời, có treo ảnh hoặc đặt tượng nhỏ Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông. Người thầy thuốc thắp hương ngày rằm, ngày giỗ, nhắc mình về y đức.
Bài này kể lại thân thế hai danh y theo những gì được ghi nhận phổ biến, nói về nơi thờ, lễ tưởng niệm, và đặc biệt nhấn mạnh ranh giới: thuốc dân gian có giá trị, nhưng bệnh nặng cần được khám và điều trị ở cơ sở y tế.
Tuệ Tĩnh là ai
Tuệ Tĩnh là thiền sư, danh y thời Trần, quê ở vùng Hải Dương ngày nay. Ông được ghi nhận đã nghiên cứu và sử dụng cây thuốc trong nước để chữa bệnh cho dân, để lại các tác phẩm về thuốc nam.
Một số chi tiết về đời ông, như việc đi sứ và mất ở phương Bắc, có trong truyền thuyết và tư liệu với các dị bản. Ông được tôn vinh là ông tổ thuốc nam.
"Nam dược trị Nam nhân"
Tư tưởng nổi tiếng gắn với Tuệ Tĩnh là dùng thuốc phương Nam chữa bệnh cho người phương Nam, tức dùng cây thuốc sẵn có trong nước, hợp với khí hậu và thể trạng người Việt.
Tư tưởng này có ý nghĩa thực tiễn lớn trong bối cảnh xưa, khi thuốc nhập khẩu đắt đỏ. Nó cũng thể hiện tinh thần tự chủ, gần dân của nghề y Việt.
Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác
Lê Hữu Trác, hiệu Hải Thượng Lãn Ông, sống thời Lê trung hưng, từ bỏ con đường quan võ để học và hành nghề y. Ông để lại bộ Hải Thượng y tông tâm lĩnh gồm nhiều quyển, bàn về lý luận, chẩn đoán, phương thuốc.
Tác phẩm Thượng kinh ký sự của ông ghi lại chuyến lên kinh đô chữa bệnh cho chúa Trịnh, vừa là tư liệu y học vừa là tác phẩm văn học có giá trị.
Lời dạy về y đức của Lãn Ông
Lãn Ông nhấn mạnh người thầy thuốc phải có lòng nhân, chữa bệnh không phân biệt giàu nghèo, không vì lợi mà làm hại người. Những lời răn y đức của ông thường được trích dẫn trong giới y học cổ truyền.
Nhiều trường y, phòng khám treo những lời răn này như lời nhắc thường xuyên với người hành nghề.
Nơi thờ và lễ tưởng niệm
Có các đền, khu tưởng niệm Tuệ Tĩnh ở quê ông, khu di tích Hải Thượng Lãn Ông ở Hà Tĩnh. Giới y học cổ truyền thường tổ chức lễ tưởng niệm, giỗ tổ hằng năm.
Nhiều cơ sở y học cổ truyền cũng tổ chức dâng hương vào ngày giỗ, đồng thời gặp mặt, trao đổi chuyên môn.
Ngày Thầy thuốc và lòng biết ơn nghề y
Ngày 27 tháng 2 là ngày Thầy thuốc Việt Nam, dịp tri ân người làm nghề y nói chung. Với nghề y cổ truyền, đây cũng là dịp nhắc tới các bậc tổ như Tuệ Tĩnh, Lãn Ông.
Lòng biết ơn thể hiện tốt nhất qua việc hành nghề tận tâm, cập nhật kiến thức, và không ngừng nâng cao chất lượng chữa bệnh.
Thờ tổ nghề trong phòng chẩn trị
Một số phòng chẩn trị, nhà thuốc đặt ảnh hoặc tượng nhỏ hai danh y ở nơi trang trọng. Việc này nhắc người thầy thuốc giữ y đức và tạo niềm tin cho người bệnh.
Nên đặt ở vị trí cao, sạch, dùng đèn điện thay hương nến nếu không gian nhỏ hoặc có nhiều dược liệu khô dễ cháy.
Thuốc nam có giá trị, nhưng có giới hạn
Nhiều cây thuốc nam có tác dụng hỗ trợ đã được dùng lâu đời. Nhưng thuốc nam không phải lúc nào cũng an toàn: liều lượng sai, nhầm cây, kết hợp với thuốc tây có thể gây hại.
Người bệnh nên được thầy thuốc có chuyên môn kê đơn, không tự hái, tự uống theo lời truyền miệng, nhất là trẻ em, phụ nữ có thai và người có bệnh nền.
Ranh giới giữa tôn kính và chữa bệnh
Tôn kính tổ nghề y là tốt, nhưng không thể thay cho khám bệnh. Có những nơi lợi dụng hình ảnh danh y để quảng cáo "bài thuốc gia truyền chữa bách bệnh", "khỏi ung thư không cần mổ".
Những lời hứa như vậy là dấu hiệu đáng ngờ. Bệnh nặng, bệnh cấp tính cần được khám và điều trị ở cơ sở y tế có giấy phép.
Nhận diện quảng cáo thuốc gia truyền sai sự thật
Dấu hiệu thường gặp: hứa chữa khỏi hoàn toàn bệnh mạn tính, khuyên bỏ thuốc bác sĩ kê, không có giấy phép, không ghi rõ thành phần, dùng hình ảnh danh y để tạo niềm tin.
Gặp những dấu hiệu này, nên hỏi ý kiến bác sĩ, kiểm tra giấy phép cơ sở, và không ngừng thuốc đang điều trị.
Y học cổ truyền và y học hiện đại đi cùng nhau
Nhiều bệnh viện có khoa y học cổ truyền, kết hợp châm cứu, xoa bóp, thuốc thảo dược với điều trị hiện đại. Đây là hướng đi đúng tinh thần các danh y: lấy hiệu quả và an toàn cho người bệnh làm đầu.
Người bệnh nên nói rõ với bác sĩ những thuốc nam, thực phẩm chức năng mình đang dùng để tránh tương tác.
Học nghề y cổ truyền hôm nay
Ngày nay muốn hành nghề y cổ truyền phải được đào tạo bài bản, có chứng chỉ hành nghề theo quy định. Quy định thay đổi theo thời gian, cần tìm hiểu ở cơ quan quản lý y tế.
Lời dạy của Lãn Ông về việc học không ngừng vẫn rất đúng: người thầy thuốc phải đọc, học, rút kinh nghiệm suốt đời.
Đọc sách của các danh y
Các tác phẩm của Tuệ Tĩnh, Lãn Ông đã được dịch và xuất bản. Người quan tâm có thể đọc để hiểu tư tưởng y học và y đức của tiền nhân.
Đọc để hiểu văn hóa và tư tưởng, không nên tự dùng phương thuốc trong sách để chữa bệnh mà không có thầy thuốc hướng dẫn.
Dạy con về các danh y
Câu chuyện Lãn Ông từ bỏ quan trường để làm thầy thuốc chữa bệnh cho dân là bài học hay về chọn nghề vì người khác. Trẻ có thể hiểu về lòng nhân ái qua những câu chuyện này.
Kết hợp với việc dạy trẻ kiến thức sức khỏe căn bản: rửa tay, ăn uống hợp lý, khi ốm thì đi khám.
Tóm lại
Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông được tôn là tổ nghề y cổ truyền, để lại di sản về thuốc nam, lý luận y học và y đức. Nhiều nơi thờ phụng, tưởng niệm hai danh y.
Tôn kính các vị là giữ y đức và học không ngừng. Còn khi bệnh, hãy đi khám ở cơ sở y tế có chuyên môn, tỉnh táo trước quảng cáo thuốc chữa bách bệnh.
Hình ảnh hồ lô gắn với người làm thuốc trong văn hóa phương Đông; phòng chẩn trị muốn đặt một món trang trí mang ý nghĩa ấy có thể xem hồ lô tại Thế Giới Phong Thủy, chọn cỡ nhỏ gọn, đặt chỗ không vướng.