Lễ khai ấn đền Trần: ý nghĩa thờ Đức Thánh Trần, chuyện "xin ấn" và cách đi lễ cho tỉnh táo
Trả lời ngắn: Lễ khai ấn đền Trần là nghi lễ đầu xuân mở ấn tại nơi thờ các vua Trần và Đức Thánh Trần. Tờ ấn mang ý nghĩa tưởng nhớ một triều đại thanh liêm, giữ nước; nó không phải giấy bảo đảm thăng quan phát tài, và không đáng để chen lấn giành giật.
Cứ đến đêm 14 tháng Giêng âm lịch, khu đền Trần lại chật kín người chờ lễ khai ấn. Nhiều năm trước, hình ảnh chen lấn, giật ấn, giẫm đạp từng khiến không ít người lắc đầu. Gần đây, ban tổ chức đã đổi cách phát ấn để giữ trật tự hơn.
Để đi lễ cho đúng, trước hết cần hiểu ở đây thờ ai, tờ ấn có nghĩa gì, và tại sao một nghi lễ vốn trang nghiêm lại từng bị biến thành cuộc tranh giành.
Đền Trần thờ ai
Quần thể đền Trần thờ các vị vua nhà Trần cùng những người có công của triều đại này. Người dân cũng tôn thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, vị tướng ba lần đánh thắng quân Nguyên Mông, được dân gian gọi là Đức Thánh Trần.
Ngoài đền Trần ở quê hương nhà Trần, Đức Thánh Trần còn được thờ ở nhiều nơi khác như Kiếp Bạc và rất nhiều đền nhỏ khắp cả nước. Mỗi nơi có nếp lễ riêng, nhưng cùng chung lòng kính trọng một vị anh hùng giữ nước.
Đức Thánh Trần trong tín ngưỡng dân gian
Từ một nhân vật lịch sử, Trần Hưng Đạo dần được dân gian thần thánh hóa, trở thành vị Thánh trừ tà, bảo hộ dân lành. Trong tín ngưỡng thờ Mẫu và nhiều nếp thờ dân gian, có hẳn một hệ thống thờ Đức Thánh Trần với các nghi thức riêng.
Hiểu được quá trình ấy giúp nhận ra vì sao người ta tìm đến đền Trần không chỉ để tưởng niệm mà còn để cầu an, cầu che chở. Đó là cách người xưa gửi lòng biết ơn vào một biểu tượng có thể nương tựa.
Lễ khai ấn là gì
Theo truyền thống, sau Tết các vua Trần mở tiệc và mở ấn, đánh dấu việc triều đình bắt đầu một năm làm việc mới. Lễ khai ấn ngày nay được xem là sự tái hiện nghi thức ấy, kèm lời cầu quốc thái dân an.
Nghi lễ chính gồm rước ấn, dâng hương, đọc chúc văn và đóng ấn lên những tờ giấy để phát cho người đi lễ. Về ý nghĩa, đó là dấu mốc khởi đầu năm mới dưới sự phù hộ của tiền nhân.
Ý nghĩa của tờ ấn
Trên tờ ấn thường có những chữ nói về tích phúc, thanh liêm, giữ nước. Ý nghĩa đẹp nhất của nó là lời nhắc: làm việc gì cũng giữ lòng ngay thẳng, như tinh thần các vua Trần.
Lời đồn "xin được ấn là thăng quan, phát tài" không có căn cứ. Coi tờ ấn như một món bùa bảo đảm chức tước là hiểu ngược tinh thần thanh liêm mà nhà Trần để lại.
Vì sao từng có cảnh cướp ấn
Nhu cầu cầu may quá lớn, cộng với số ấn có hạn và cách phát ấn trực tiếp giữa đám đông, đã từng tạo nên cảnh xô đẩy, giật ấn, rơi vãi. Một số người còn mua bán lại ấn với giá cao, biến tờ ấn thành hàng hóa.
Những cảnh ấy đi ngược lại tinh thần lễ nghi và từng gây nguy hiểm cho người đi lễ, đặc biệt là người già và trẻ nhỏ. Đây là ví dụ điển hình của việc một nghi thức đẹp bị nhu cầu cầu lợi làm méo mó.
Cách phát ấn đã thay đổi
Những năm gần đây, ban tổ chức đã thay đổi cách thức: phát ấn tại nhiều điểm, có hàng lối, có lực lượng giữ trật tự. Người đi lễ có thể nhận ấn mà không phải chen lấn.
Trước khi đi, nên theo dõi thông báo của ban tổ chức về thời gian, địa điểm phát ấn để tránh dồn về cùng một lúc. Thông tin cụ thể thay đổi từng năm, nên tra nguồn chính thức gần ngày lễ.
Không cần có mặt mới được phù hộ
Nhiều người lo nếu không có mặt đêm khai ấn thì cả năm không được phù hộ. Thực ra, lòng kính trọng tiền nhân có thể bày tỏ bất cứ lúc nào: thắp một nén hương ở nhà, đi lễ đền vào ngày vắng, đọc lại lịch sử nhà Trần cho con nghe.
Lễ khai ấn là một nghi lễ cộng đồng đẹp, nhưng không phải điều kiện bắt buộc để được bình an. Đừng để nỗi sợ "lỡ dịp" khiến mình lao vào đám đông nguy hiểm.
Sắm lễ khi đến đền Trần
Lễ vật tùy tâm, thường là hương, hoa, quả, có thể có lễ mặn ở các ban thờ thần theo nếp địa phương. Hỏi người trông đền nếu chưa rõ ban nào đặt lễ gì.
Không nên mang lễ quá cồng kềnh vào ngày đông. Một lễ nhỏ, sạch sẽ, đặt đúng chỗ là đủ thể hiện lòng thành.
An toàn trong đêm khai ấn
Đêm khai ấn đông, trời lạnh, đường chật. Nên đi theo nhóm, mặc ấm, mang đèn pin nhỏ, giữ điện thoại có pin. Trẻ nhỏ và người già yếu tốt nhất không nên đi vào khung giờ cao điểm.
Nếu đám đông bắt đầu xô đẩy, hãy rời ra khỏi dòng người, đứng sát tường hoặc chỗ trống. Không cúi xuống nhặt đồ rơi giữa đám đông vì rất dễ bị ngã và giẫm đạp.
Cảnh giác với ấn mua bán ngoài cổng
Ngoài khu vực di tích, đôi khi có người bán lại ấn hoặc bán "ấn" tự in với giá cao. Không có cách nào kiểm chứng những tờ ấn này, và việc mua bán ấn đi ngược ý nghĩa của lễ.
Nếu muốn có một tờ ấn làm kỷ niệm, hãy nhận tại điểm phát chính thức. Nếu không nhận được, cũng không sao, vì giá trị thật nằm ở lòng kính trọng chứ không ở tờ giấy.
Đền Kiếp Bạc và những nơi thờ Đức Thánh Trần khác
Ngoài đền Trần, đền Kiếp Bạc là nơi gắn với Hưng Đạo Đại Vương và có lễ hội mùa thu tưởng niệm ngày ngài mất. Nhiều địa phương khác cũng có đền thờ ngài với lễ hội riêng.
Đi lễ ở những nơi này vào ngày thường cũng là cách tưởng nhớ trọn vẹn mà không phải chen chúc. Ngày giỗ Đức Thánh Trần theo nếp phổ biến là 20 tháng Tám âm lịch, nhưng nên kiểm lại với ban quản lý từng nơi.
Dạy con về nhà Trần qua chuyến đi lễ
Chuyến đi đền Trần là dịp tốt để kể cho con nghe về Hội nghị Diên Hồng, Hịch tướng sĩ, ba lần đánh thắng quân Nguyên. Lịch sử khi gắn với một nơi chốn cụ thể sẽ dễ nhớ hơn nhiều.
Dạy con rằng đi lễ là để biết ơn, không phải để xin xỏ, cũng là cách giữ cho thế hệ sau một cách nhìn tỉnh táo về tín ngưỡng.
Nhìn lễ khai ấn qua tinh thần thanh liêm
Nhà Trần để lại hình ảnh vua quan gần dân, sống giản dị, coi trọng chữ tín. Nếu tờ ấn có một thông điệp, thì đó là lời nhắc mỗi người làm việc ngay thẳng trong năm mới: người làm công chức thì liêm chính, người buôn bán thì giữ chữ tín, người làm cha mẹ thì làm gương cho con.
Đi lễ khai ấn với tâm thế ấy, dù có nhận được ấn hay không, người đi lễ vẫn mang về điều quý nhất.
Tóm lại
Lễ khai ấn đền Trần là nghi lễ đầu xuân tưởng nhớ một triều đại giữ nước và thanh liêm. Hiểu đúng ý nghĩa tờ ấn, theo dõi cách phát ấn của ban tổ chức, đi lễ đúng giờ vắng nếu có thể và tránh mua bán ấn, người đi lễ vừa giữ được lòng kính vừa giữ an toàn cho bản thân.
Gia đình nào muốn thờ tượng một vị thánh, vị thần tại gia cho trang nghiêm có thể tham khảo các mẫu tượng thờ trên Thế Giới Phong Thủy và hỏi kỹ chất liệu, kích thước trước khi rước về.